|
Kikupkup ding, gengen dinga thalawphuai leh thanophuai ahi thulu – Zomite leh Lai Siangtho cih thu tawmvei sung ngaihsun deda ding hi hang. Tu hun ciangin
Zo minamte pen Lai Siangtho a nei, a sim, a zui minam banga gen theih ding minam suak theita i hih manin lungdamhuai lua hi. Lai Siangtho pen leitung laibu dang khat, biakna laibu khat, Khristian laibu khat bang bek hi loin Pasian in thupha a piak, a hu a mop laibu a hih manin a thu manphain a tul ngei lo ding thu guipi hi a, leitung pan vantung dongah a kikhomsuan ding Pasian’ gelna thu bulpi ahi hi. Biakna nasem leh Lai Siangtho siate bek hi loin leitung mi pil, mi siam leh makaite in zong manpha a sak uh laibu a hi hi. Mahatma Gandhi in Mikang kumpi tung pana India suahtakna a ngah nadingin thauvui thautang leh hiam zang lo-a nasepna (non-violence movement) a bulphuhna pen Jesuh in Mualtunga Thuhilhna pan a ngah hi ci-in kigen hi. German philosopher Immanuel Kant in, “Mihingte in a theih het loh uh, amau aa dinga a kisam leh a manpha mahmah, mihingte hihna ip nei lo-a a genkhia pen Lai Siangtho bu bek hi”, na ci ngei hi. US President masa pen George Washington in, “Pasian leh Lai Siangtho lo tawh leitungah a man takin vai kihawm thei lo hi,” ci ngiat hi. A minthang mahmah Mikang kumpinu Queen Elizabeth in, “Hih zaha England gam kumpi thupi khat a hong suaksak pen Lai Siangtho hi,” ci tanghial hi. Hih bangin leitung kumpi leh gam minthang li – India, Germany, USA leh UK in zong a khantohna leh a vangliatna uh pen Lai Siangtho hang hi a ci uh hi. Tua a hih manin Lai Siangtho a nei ei Zomite zong mi hampha leh thupha ngah minam i hihna hong langsak hi. Leitung minam thupi masa ahi Hebru mite, Judah mite leh Israel minamte hong khankhiatna tangthu hi a, amau biak leh zuih Jehovah Pasian a zui Zomite aa dingin kham leh ngun sanga zong a manphazaw laibu a hi hi.
Kawlgam sungah minam tawmkhat bek in Lai Siangtho a ngah zo pan a hih lai takin Kawlgam sung Zomite in Zopau nam li, nam nga tawh Lai Siangtho i ngahta hi. India gam bupah kampau 1620 sanga tamzaw om hi ci-in kiciamteh hi. Tua sungah sawmnga val bek tawh Lai Siangtho kikhen khin pan hi. Tua sawmnga val deuh kampau sungah Zopau a kici thei pau sawm val tawh Lai Siangtho buppi kitei zo a, kikhen zo hi. Thu dang i kikup main Zopau tawh Lai Siangtho a kitei kum, a kikhet kum zong gen pak sai lehang hoih ding hi.
Lusei pau tawh Thuciam Thak (TT) 1917 kumin kingah a, Thuciam Lui (TL) 1959 kumin kingah hi. Mara (Lakher) TT 1928, TL 1956; Tedim TT 1932, TL 1977; Vaiphei TT 1957, TL 1979; Haka TT 1920, TL 1978; Hmar TT 1920, TL 1968; Asho TT 1921, TL ?, Thadou (Kuki) TT 1942, TL 1971; Falam TT 1933, TL 1991; Khumi TT 1957, TL ?; Paite TT 1951, TL 1971; Biate TT 1985, TL ?; Gangte TT 1959, TL 1991; Kom Rem TT 1976, TL ?; Simte 1975, TL 1993; Bawm TT 1977, TL 1989; Zou TT 1967, TL 1984; Darlong TT 1987, TL ?; Sizang TT ? TL 2004 hi.
Hihte pen a beisa huna ka ciaptehna siksana kong lah hi a, a kibehlap a thak zong om ta ding hi. LS kitei kum leh kingah kum zong kum khat kum nih a kipelh om thei hi. Tua pen a lamdang lua hi lo hi. Pawlkhatte in a kitei zawh kum a ciamteh uh hi. Pawlkhat in a kikhet kum na ciamteh uh hi. Tua bangin Lai Siangtho Kipawlna in a ciaptehna zong kum khat kum nih a kipelh a om thei hi. Leitung minam pawlkhat pen mihing nambat tampipi a phate in zong amau pau tawh LS a ngah zawh loh lai takin Zomite sungah mihing tulsawm ciangciang nangawn in LS i ngah hi. Tua in bang hong ngaihsunsak leuleu hiam cih leh, Pasian in Zo suante pen Lungdamna Thu a tangko ding, khuavak a puak dingin a hong teel leh seh tuam minam i hihna a hi hi. Zogam leh Zomite pen leitung biakna lian ahi Buddhist, Muslim leh Hindute in hong umcih pilpel hi. Pasian in hih biakna lian leh minamte tungah khuavak a puak dingin hong koih a, LS hong neisak zihziah hi lo ding hiam?
LS teina leh khetna tawh kisaiin Tedim kampau mite i hampha diak hi. United Bible Societies project suak a hih manin Kawlgam leh India gamah deih bangin i ngah thei hi. A beisa hunin Tedim pau Lai Siangtho tawh kisai-in Kawlgam sung pawlpite in a teina tavuan la diak a, a semte zong Kawlgam mite hi a, a sepna mun zong Zangkong khua hi pah hi. Tua hun laiin tu hun zahin communication leh media khangto nai lo I hih manin computer leh internet cihte kilim zat nai lo hi cih i thei ciat hi. Mai lam hun ciangin a hi leh tua bang bek hi nawn loin internet thahatna tawh Kawlgam, India, USA, UK cih bang panin Zomi Lai Siangtho siam, Zolai Zopau siam a kiteng khawm in semin vaan khawm theita ding a hih manin thanophuai mahmah ding hi. Tua hun tak ciangin gam tuamtuamah a om Tedim kampau a zang veve sungah phunna ciakna zong hong tawmzaw deuh pah dingin uphuai hi. Tu ciangciang LS hong teisak, hong bawlsak pawlpi makai leh siate hangin Topa min phat hang.
Lai Siangtho Pasian Thu bu,
Ka neih manpha pen Thu bu;
Koi pan ka piang hong gen ding,
Bang ka hi hiam hong hilh ding.
Source: www.zoaw.info
 |